موضوعات

تشخیص و درمان بیماری جذام

جذام چیست ؟


جذام يك بيماري عفوني مزمن است كه توسط باسيل اسيد فاست و ميله اي شكل مايكوباكتريوم لپرا ايجاد مي شود.
اين بيماري بيشتر پوست، اعصاب محيطي، مخاط دستگاه تنفسي فوقاني و نيز چشم ها را گرفتارمي كند، ولي اعضاي ديگر نيز گرفتار مي شوند.

از زمان هاي خيلي قديم جذام انسان را رنج داده است. زماني اين بيماري تمام قاره ها را درگير كرده بود و تصوير وحشتناكي از نقص عضو و طرد شدن از اجتماع را در ذهن بشر و تاريخ به جا گذاشته است.

# بيماري دوره نهفتگي بسيار طولاني دارد و مي تواند چند سال به طول انجامد، ولي در اكثر موارد 3 تا 5 سال است.

# جذام يك بيماري عفوني است كه به طور مستقيم از انسان به انسان سرايت مي كند، ولي نياز به دورة تماس طولاني دارد و فقط نسبت كمي از مردم به آن مبتلا مي شوند.

# سرايت جذام از يك شخص درمان نشده به شخص ديگر، از طريق دستگاه تنفسي يا پوست است.


تشخیص جذام


تشخيص جذام عموماً براساس علائم و نشانه هاي باليني است. اين علائم و نشانه ها توسط هر كارمند بهداشتي كه آموزش كوتاه مدتي ديده باشد، قابل مشاهده و شناسايي است. در عمل معمولاً افرادي كه چنين شكاياتي دارند، خودشان به مراكز بهداشتي مراجعه مي نمايند. در تعداد كمي از موارد، نياز به آزمايشگاه و بررسي هاي ديگر جهت تأييد تشخيص جذام وجوددارد.


علائم جذام


در يك منطقه يا كشور آندميك، هر فردي كه يكي از علائم اصلي زير را نشان دهد، به عنوان مبتلا به جذام تلقي مي شود:

1. ضايعه پوستي مطابق با جذام همراه با بي حسي مشخص

2. اسميرهاي پوستي مثبت

ضايعة پوستي معمولاً كم رنگ تر از پوست اطراف است و ممكن است منفرد يا متعدد باشد. گاهي اوقات ضايعه قرمز يا مسي رنگ است. اين ضايعات ممكن است به اشكال مختلفي ديده شوند، ولي عموماً به صورت ماكول)مسطح(، پاپول (برجسته) و يا ندول هستند.

بي حسي تظاهر تيپيك جذام است، ازدست دادن حس در ضايعات پوستي را مي توان با استفاده از سوزن و يا لمس ملايم تشخيص داد.

آسيب عصبي معمولاً در تنه هاي اعصاب محيطي يكي ديگر از خصوصيات جذام است كه به صورت ازدست دادن حس در پوست و يا ضعف ماهيچه هايي كه توسط اعصاب مبتلا عصب دهي مي شوند، مشخص مي شود. درصورتي كه اين علائم

وجود نداشته باشند، كلفتي اعصاب به تنهايي اگر همراه با بي حسي يا ضعف عضلات نباشد، اغلب علامت قابل اعتمادي از جذام نيستند.

اسمير پوستي مثبت: در نسبت كمي از موارد، در نمونه هاي گرفته شده از پوست مبتلايان، پس از رنگ آميزي مناسب، باسيل ميله اي شكل و قرمزرنگ جذام ممكن است مشاهده شود. اين يافته براي بيماري جنبة تشخيصي دارد.


تشخیص خانگی جذام

  • به يك سوزن يا سنجاق نوك تيز و تميز نياز خواهيد داشت.
  • آن چه را كه مي خواهيد انجام دهيد به شخص بگوييد و به وي نشان دهيد.
  • شخص بايد چشم هايش را ببندد و يا از مانعي استفاده نمايد تا نتواند انجام عمليات را ببيند.
  • مركز لكة پوستي را با سوزن لمس كنيد. فشار ملايمي واردكنيد (هرگز سوزن را در پوست فرو نكنيد و سبب خونريزي نشويد).
  • از شخص بپرسيد كه آيا درد را حس مي كند.


موارد مشکوک به جذام که نیاز به بررسی بیشتر دارند :


1. يك يا چند لكة پوستي مشكوك با حس طبيعي

2. ازدست دادن حس در سطح وسيع در دست ها يا پاها، بدون نشانه ديگری از جذام

3. بزرگ شدن قابل توجه يك يا چند تنه عصب محيطي بدون بي حسي يا ضايعة پوستي

4. اعصاب دردناك بدون نشانة ديگري از جذام

5. زخم هاي بدون درد در دست ها و يا پاها بدون نشانه ديگري از جذام

6. ندول هايي در پوست بدون نشانه هاي ديگر.


درمان جذام


بیماری جذام به وسیله مصرف برخی داروها قابل کنترل و درمان است . آن چه در 10 سال گذشته غيرممكن بود با يك دوره درمان چند دارويي نسبتاً ارزان و ساده به واقعيت پيوست.

درمان چنددارويي (MDT) توسط بيماران به خوبي تحمل و پذيرفته مي شود و بسيار مؤثر است. MDT به سرعت بيماران را درمان و انتقال بيماري را متوقف مي كند و در نتيجه حذف جذام را ممكن مي سازد.


ريفامپيسين


اين دارو ماهي يك بار داده مي شود. اثرات سمي در مصرف ماهانه آن به ندرت گزارش شده است. چند ساعت بعد از مصرف، ادرار ممكن است كمي قرمزرنگ شود. اين موضوع بايد هنگام شروع MDT براي بيمار توضيح داده شود.


كلوفازيمين


كلوفازيمين بيشترين فعاليت را هنگامي دارد كه به صورت روزانه تجويزشود. اين دارو در دوزاژي كه براي MDT به كار مي رود، به خوبي تحمل مي شود و تقريباً سميت ندارد. اين دارو موجب خشكي و تغيير رنگ پوست به سياه مايل به قهوه ای مي شود. اگرچه چند ماه بعد از قطع درمان اين حالت برطرف مي شود، ولي با اين حال بايد به بيماردر شروع درمان جذام نوع MB ، دربارة آن توضيح داده شود.


داپسون


داپسون در دوز مورد استفاده در MDT بسيار بي خطر و اثرات جانبي آن نادر است. عمده ترين آن ها، واكنش آلرژيك به شكل بثورات جلدي خارش دار و درماتيت اكسفولياتيو است. بنابراين به بيماراني كه به هر كدام از داروهاي سولفاميدي حساسيت دارند، نبايد داپسون داده شود.


اوفلوكساسين


اين دارو متعلق به آنتي بيوتيك هاي فلوئوروكينولون است و با دوز 400 ميلي گرم در درمان جذام مؤثر است. عوارض جانبي آن نادر و خفيف و شامل عوارض گوارشي، سردرد و سرگيجه است. اين دارو براي درمان خانم هاي باردار و كودكان كمتر از 5 سال توصيه نمي شود.


ماينوسايكلين


اين دارو از آنتي بيوتيك هاي گروه تتراسايكلين است كه در دوز 100 ميلي گرم تأثير متوسطي بر ضد جذام نشان داده است. سرگيجه شايع ترين عارضة جانبي گزارش شده است كه ممكن است تا چند ساعت پس از دريافت دارو طول بكشد. اين دارو براي درمان خانم های باردار و كودكان كمتر از 5 سال توصيه نمي شود .




منبع : راهنمای حذف جذام - سازمان جهانی بهداشت 1997